Ülkemizde Sivil Toplum Kuruluşları: Gerçekten Sesimiz Mi?
Sivil toplum kuruluşları (STK) denildiğinde aklınıza ne geliyor? Belki insan hakları, belki çevre duyarlılığı, belki de hayvan hakları için savaşan bir grup. Ama bir de şu açıdan bakın: Gerçekten ülkemizde sivil toplum kuruluşları toplumun sesini duyurabiliyor mu, yoksa sadece birkaç elitin çıkarlarını mı savunuyorlar? Bunu tartışmaya açmak gerek.
Sivil toplum kuruluşları, bu kadar çok konuşulmasına rağmen, çoğu zaman bir nevi “görünüşte var” durumu yaşıyor. Birbirinden çok farklı alanlarda faaliyet gösteriyorlar; kimisi doğa koruma derneği, kimisi eğitim üzerine çalışan bir vakıf, kimisi ise kadın hakları için var. Ancak, bu kuruluşlar gerçekten halkın ve toplumun ihtiyaçlarına cevap veriyor mu? Yoksa sadece kendi seçili çevrelerinin ideolojilerini mi yayıyorlar?
Güçlü Yanlar: Toplumun Sesi Olmak İçin Bir Fırsat
Toplumun Zayıf Kollarına Destek
Sivil toplum kuruluşlarının başlıca faydası, bir ses olmaları. Toplumun sessiz kalan, görünmeyen veya yetim bırakılan kesimlerinin ihtiyaçlarını dile getirmeleri, bu kesimlerin haklarının savunulması açısından önemli bir yer tutuyor. Kadın hakları, engelli bireylerin hakları, göçmenler… Bu alanlarda birçok STK, sesini duyurmayı başarabilmiş ve gerçekten önemli değişimlere imza atmıştır.
Mesela, kadın hakları için çalışan birçok dernek, toplumsal cinsiyet eşitliği ve şiddetle mücadelede önemli adımlar atmıştır. “Kadınlar günü” kutlamaları, marjinalleşen kadınlara fırsatlar yaratma çabaları ve en önemlisi, acil durumlarda başvurulacak destek hattı kurma gibi adımlar bu kuruluşların gerçekten etkin olabilme potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor. Bu sadece sevdiğim yönlerden biri. Gerçekten faydalı olan bir şey.
Gelişim ve Eğitim
Birçok STK, eğitim alanında faaliyet gösteriyor ve toplumun bilinçlenmesi için projeler üretiyor. Sağlık, çevre, teknoloji, tarih ve kültür gibi çeşitli alanlarda eğitim çalışmaları düzenleyen STK’lar, birçok insanın farkındalığını artırmak ve bilgiye ulaşmasını sağlamak konusunda önemli bir rol oynuyor.
Mesela, çevre ile ilgili faaliyet gösteren bir STK’nın, eğitim programlarıyla gençleri bilinçlendirmesi veya okullarda yapılan çalıştaylar sayesinde öğrencilerin doğa bilincinin arttırılması, toplum için ciddi kazanımlar. Bu durum, STK’ların gerçekten yapabileceği olumlu şeylerin başında geliyor. Gerçekten faydalı olabilirler.
Zayıf Yanlar: Gerçekten “Halkçı” Mı?
Biraz Fazla Bürokratik, Değil Mi?
Evet, STK’lar çoğu zaman toplumun ihtiyaçlarına cevap verebilir. Ama bazen tam tersine, sadece üst sınıfların çıkarlarına hizmet eden bir sisteme dönüşebiliyorlar. Bürokrasi ve yönetimsel problemler, birçok STK’nın halkla olan ilişkisini soğutuyor. “Halkın sesi olacağız” diyen STK’lar bazen kendi içlerinde o kadar sıkışıp kalıyorlar ki, kendi hayal ettikleri sosyal değişimi gerçekleştirmekte zorlanıyorlar.
Birçok STK’nın yönetim kadrosu, bazen halkla hiçbir ilgisi olmayan insanlar tarafından işgal ediliyor. Buralarda bir tür “ağ kurma” mantığı öne çıkıyor. Bu, bir anlamda STK’ların içindeki elit kesimin çıkarlarına hizmet etmelerine yol açabiliyor. STK’nın sosyal fayda sağlamak için kurulduğu yönündeki amaç, bir süre sonra “Bağışçılardan ne kadar para toplayabilirim?” sorusuna dönüşüyor. Hani, sivil toplum kuruluşunun “sivil” kısmı nerede?
“Bütün Dernekler Aynı”
Özellikle bazı STK’lar o kadar benzer özellikler gösteriyor ki, insan ister istemez “bütün dernekler aynı mı?” diye düşünmeye başlıyor. Çoğu zaman bu tür kuruluşlar, toplumun en büyük problemlerini çözmek yerine kendi içsel işlerini halletmeye çalışıyorlar. Birçok STK, özgün projeler yerine, uluslararası fonlar için hazırlanmış, evrensel ve sıradan projelerle öne çıkıyor. Hangi derneği açsanız, sosyal medya hesaplarından benzer görseller, aynı sloganlar, hatta neredeyse aynı metinler! Bu, şeffaflık eksikliğinin ve gerçekten topluma odaklanılmamasının bir göstergesi mi?
Bu Kuruluşlar Gerçekten Toplumu Değiştirebilir Mi?
Bu yazıyı yazarken sürekli şu soruya takıldım: Sivil toplum kuruluşları, gerçekten toplumu değiştirebilir mi? Ne kadar büyürlerse büyüsünler, ne kadar para toplarlarsa toplasınlar, gerçek değişimi sağlayacak güce sahipler mi? Hepimiz, sosyal medya üzerinden görünürlük kazanan birkaç derneği veya vakfı biliyoruz. Ama bu bilinirlik, gerçekten toplumu dönüştürme konusunda ne kadar etkili? Herkesin fark ettiği birkaç projeyi “başarı” olarak kabul etmek, yeterli mi?
Sonuç olarak, STK’lar ciddi bir potansiyele sahip. Ama ne yazık ki, çoğu zaman bu potansiyel, düzgün bir şekilde yönlendirilmiş olmuyor. Elbette örnekler var, gerçekten iş yapan, toplumun her kesimine dokunmayı başaran STK’lar da var. Ama bu, tüm STK’lar için geçerli değil. Gerçek değişim, yerel halkın meseleleriyle daha doğrudan ilgilenen ve yöneticileriyle halk arasında güçlü bir bağ kurabilen derneklerle mümkün olabilir.
Düşünmeye Değer Sorular
Sivil toplum kuruluşlarının toplumdaki rolü, sadece bağış toplamak ve görünür olmak mı olmalı?
Bir STK’nın başarısı, halkla ne kadar iletişim kurabildiğiyle mi ölçülmeli?
Bürokratik engellerin ve elit kesimlerin etkisi, STK’ların samimiyetini ne kadar azaltıyor?